Jak pomóc dziecku z matematyką, nie pamiętając matematyki

Najpierw to, co nie działa

Zacznę od trzech rzeczy robionych z dobrą wolą, które zwykle pogarszają sprawę. Warto je znać, bo są bardzo naturalnym odruchem.

Rozwiązywanie zadania za dziecko

Rodzic siada, tłumaczy, doprowadza do wyniku. Praca domowa jest zrobiona, dziecko jest zadowolone, wieczór uratowany.

Problem: dziecko przećwiczyło śledzenie cudzego rozumowania, a nie tworzenie własnego. To są dwie różne umiejętności, a na sprawdzianie potrzebna jest ta druga. Stąd bierze się zdanie „na lekcji rozumiem, a na sprawdzianie nie umiem”.

„Za moich czasów robiło się to inaczej”

Często jest to prawda — metody się zmieniły, zwłaszcza w dzieleniu pisemnym i w zapisie działań. Ale dziecko będzie oceniane według metody, której uczy je szkoła, i mieszanie dwóch sposobów kończy się zwykle tym, że nie umie żadnego.

Jeśli rodzic zna inny sposób, lepiej zachować go na później — jako ciekawostkę, a nie jako poprawkę.

Mówienie „to przecież proste”

To zdanie ma dodać otuchy, a robi coś przeciwnego: jeśli zadanie jest proste, a dziecko go nie umie, to znaczy, że problem jest z dzieckiem. Dokładnie taki wniosek z niego wyciąga.

Ta sama myśl wyrażona inaczej — „to jest do zrobienia, tylko trzeba wiedzieć, od czego zacząć” — działa odwrotnie.

Pięć rzeczy, które działają

1. Pytanie „co teraz?” zamiast podpowiedzi

To jest technika, która daje największy efekt przy najmniejszej wiedzy matematycznej.

Dziecko rozwiązuje zadanie przy Państwu. Gdy utknie, proszę nie podpowiadać kolejnego kroku, tylko zapytać: „co teraz?”, a jeśli nie wie — „czego Ci brakuje, żeby zrobić następny krok?”.

To nie wymaga znajomości odpowiedzi. Wymaga cierpliwości przy ciszy, która potrwa kilkanaście sekund. Po dwóch, trzech tygodniach dziecko zaczyna zadawać sobie to pytanie samo — i wtedy Państwa obecność przestaje być potrzebna.

2. Proszenie o wytłumaczenie

Po rozwiązanym zadaniu: „wytłumacz mi, jak to zrobiłeś, bo ja tego nie rozumiem”.

To nie jest udawanie. Tłumaczenie komuś jest najskuteczniejszą znaną metodą sprawdzenia, czy się rozumie — a dziecko, które umie tylko odtworzyć procedurę, zacina się w tym momencie natychmiast. I samo to zauważa.

Dodatkowa korzyść: dziecko w roli tłumaczącego czuje się kompetentne, a nie sprawdzane.

3. Pilnowanie rysunku i zapisu

Przy geometrii — czy dziecko zrobiło rysunek, zanim zaczęło liczyć. Przy zadaniach tekstowych — czy wypisało dane z treści.

To da się sprawdzić, nie umiejąc rozwiązać zadania. Wystarczy spojrzeć na kartkę. A jest to jedna z najczęstszych przyczyn utraty punktów na egzaminie.

4. Pytanie o rodzaj błędu, nie o ocenę

Po sprawdzianie zwykle pada pytanie „co dostałeś?”. Lepsze jest inne: „przy których zadaniach nie wiedziałeś, jak zacząć, a w których wiedziałeś, ale coś poszło źle?”.

To rozróżnienie jest kluczowe. Pierwsze oznacza brak wiedzy i wymaga nauczenia. Drugie oznacza brak precyzji i wymaga ćwiczenia. Z oceny nie widać, o który przypadek chodzi — a lekarstwo jest zupełnie inne.

Ta informacja jest też najcenniejszą rzeczą, jaką można przekazać korepetytorowi na pierwszym spotkaniu.

5. Pilnowanie regularności zamiast długości

Dwadzieścia minut dziennie działa lepiej niż trzy godziny w niedzielę. Nie dlatego, że to ładnie brzmi, tylko dlatego, że pamięć potrzebuje powtórzeń rozłożonych w czasie.

Egzekwowanie regularności jest rolą, którą rodzic może wykonać w stu procentach, nie znając ani jednego wzoru.

Jedno pytanie, które warto zadać nauczycielowi

Na zebraniu, zamiast pytać, „jak sobie radzi”:

„Z którego działu moje dziecko traci najwięcej punktów?”

Nauczyciel ma to przed sobą w dzienniku i zwykle odpowie bez zastanowienia. Jedna taka odpowiedź zawęża problem z całego przedmiotu do jednego tematu — a z jednym tematem da się coś zrobić.

Kiedy to przestaje wystarczać

Wszystko powyżej działa przy dziecku, które ma pojedynczą lukę i ogólnie nadąża. Są dwie sytuacje, w których domowa pomoc nie wystarczy, i warto je rozpoznać wcześnie:

• Luka jest sprzed dwóch lat. Dziecko w ósmej klasie, które gubi się w ułamkach, nie nadrobi tego przy pracy domowej z bieżącego działu — bo bieżący dział cały czas biegnie dalej.
• Pojawiło się „nienawidzę matematyki”. To zwykle nie jest opinia o przedmiocie, tylko o sobie. Przy takim nastawieniu każda wspólna nauka w domu zamienia się w konflikt i lepiej, żeby robił to ktoś z zewnątrz.

W obu przypadkach nie chodzi o to, że rodzic zawiódł. Chodzi o to, że rola rodzica i rola nauczyciela to dwie różne rzeczy i próba łączenia ich kończy się zwykle gorzej dla relacji niż dla ocen.

Na koniec

Najważniejsza rzecz z całej tej listy jest też najprostsza: dziecko liczy, rodzic patrzy i pyta „co teraz?”.

Nie wymaga to przypominania sobie matematyki, nie wymaga kupowania zbiorów zadań i działa u większości dzieci w ciągu miesiąca. A jeśli nie zadziała, przynajmniej będą Państwo dokładnie wiedzieli, w którym miejscu dziecko się zatrzymuje — i to jest informacja warta więcej niż pierwsza lekcja u kogokolwiek.

Najczęstsze pytania

Jak pomóc dziecku w matematyce, jeśli sama jej nie pamiętam?

Najskuteczniejsza technika nie wymaga znajomości matematyki: dziecko rozwiązuje zadanie przy rodzicu, a rodzic przy zacięciu nie podpowiada kolejnego kroku, tylko pyta „co teraz?” i „czego Ci brakuje, żeby zrobić następny krok?”.

Czy rozwiązywanie zadań za dziecko pomaga?

Nie. Dziecko ćwiczy wtedy śledzenie cudzego rozumowania, a na sprawdzianie potrzebne jest tworzenie własnego. To dwie różne umiejętności i stąd bierze się zdanie „na lekcji rozumiem, a na sprawdzianie nie umiem”.

O co zapytać dziecko po sprawdzianie?

Nie o ocenę, tylko o rodzaj błędu: przy których zadaniach nie wiedziało, jak zacząć, a w których wiedziało, ale pomyliło się po drodze. Pierwsze oznacza brak wiedzy, drugie brak precyzji — i wymagają zupełnie różnych działań.

Kiedy pomoc w domu przestaje wystarczać?

Gdy luka pochodzi sprzed dwóch lat, bo bieżący materiał cały czas biegnie dalej, oraz gdy pojawia się „nienawidzę matematyki” — to zwykle opinia o sobie, nie o przedmiocie, i wspólna nauka zamienia się wtedy w konflikt.

Ile czasu dziennie powinno uczyć się dziecko?

Dwadzieścia minut dziennie działa lepiej niż trzy godziny raz w tygodniu, bo pamięć potrzebuje powtórzeń rozłożonych w czasie. Pilnowanie regularności to rola, którą rodzic może wypełnić bez znajomości przedmiotu.